Đây cũng là cơ hội để tái định vị tầm nhìn phát triển, trong đó có lĩnh vực du lịch - ngành có khả năng dẫn dắt, lan tỏa và tạo động lực mạnh mẽ cho nền kinh tế.

Cấu trúc không gian hiếm có

Hiện nay, không nhiều địa phương trong cả nước sở hữu sự đa dạng địa sinh thái như Quảng Ngãi. Biển đảo Lý Sơn “bảo tàng núi lửa ngoài trời” độc đáo của Việt Nam và khu vực Châu Á, là thương hiệu đã tạo tiếng vang quốc tế. Sa Huỳnh là cái nôi văn hóa hơn 2.500 năm, giữ vai trò nền tảng trong bản đồ khảo cổ học Việt Nam.

Măng Đen - vùng cao nguyên khí hậu mát lành, rừng nguyên sinh và cảnh quan đặc hữu, được ví như “Đà Lạt thứ hai” nhưng còn nguyên sơ và có lợi thế phát triển bền vững. Cửa khẩu Bờ Y là điểm tiếp giáp chiến lược của tam giác Việt Nam - Lào- Campuchia, mở ra tuyến kết nối thương mại - du lịch xuyên quốc gia. Đồng thời, trong cùng một tỉnh, nhưng có đủ “bốn tiểu vũ trụ”: Biển- đồng bằng - rừng, núi - cao nguyên.

Đây là điều kiện tiên quyết để Quảng Ngãi xây dựng hệ sinh thái du lịch đa dạng, đa tầng, đa trải nghiệm, phù hợp xu hướng thế giới đang chuyển dịch từ du lịch đại chúng sang du lịch trải nghiệm sâu, du lịch sinh thái và du lịch chữa lành.

Không gian mở rộng cũng mang lại cho Quảng Ngãi một tài nguyên đặc biệt, với các giá trị bản địa quý hiếm đã được tích tụ qua nhiều thế hệ. Ngọc Linh - vùng núi linh thiêng nằm trong phần Kon Tum (cũ) - là nơi sinh trưởng của sâm Ngọc Linh, loại dược liệu được xem là “quốc bảo” của Việt Nam. Đây không chỉ là cây thuốc, mà còn là biểu tượng của tri thức bản địa, của sự hòa hợp giữa con người và tự nhiên.

Bên cạnh đó, Nghĩa Sâm - sâm Quảng Ngãi từng được tiến vua - là minh chứng sinh động về truyền thống dược liệu lâu đời của vùng đất. Cùng với quế Trà Bồng, tỏi Lý Sơn, các sản vật bản địa tạo thành hệ giá trị kinh tế, văn hóa rất lớn, phù hợp xu hướng của du lịch trải nghiệm, du lịch chữa lành và kinh tế sáng tạo.

Khi du lịch kết nối với dược liệu và văn hóa bản địa, Quảng Ngãi có thể định hình một phân khúc hoàn toàn khác biệt: Du lịch y sinh - sức khỏe; du lịch văn hóa tộc người; du lịch tri thức bản địa; du lịch xanh dựa vào cộng đồng. Đây là hướng đi nhiều quốc gia đang theo đuổi và có tốc độ tăng trưởng cao hơn so với du lịch truyền thống.

Du lịch Quảng Ngãi trong giai đoạn mới cần được nhìn dưới góc tiếp cận hệ thống, không phải như các điểm đến rời rạc. Điều cần thiết là xây dựng những “hành trình trải nghiệm” đủ sâu và có câu chuyện đặc sắc, với ba trục chiến lược. Cụ thể là: Trục biển - đảo - địa chất, gồm Lý Sơn - Đông Sơn - Vạn Tường. Một hành trình kể câu chuyện về núi lửa, đại dương, ký ức hải đội Hoàng Sa và kinh tế biển hiện đại.

Trục văn hóa - sinh thái - cao nguyên, gồm Sa Huỳnh - Trà Bồng - Măng Đen - Ngọc Linh. Một cung đường kết nối khảo cổ học, di sản bản địa, rừng nguyên sinh và dược liệu quý. Trục hội nhập quốc tế, bắt đầu từ trung tâm Quảng Ngãi qua Măng Đen đến Cửa khẩu Quốc tế Bờ Y, mở ra du lịch caravan, du lịch xuyên biên giới, du lịch thương mại.

Mỗi trục đều có thể phát triển thành các dòng sản phẩm chuyên sâu, phù hợp nhiều nhóm du khách khác nhau, gồm khám phá - nghỉ dưỡng - chữa lành - giáo dục - sinh thái - nghiên cứu khoa học. Khi tư duy chuyển từ “điểm đến” sang “hành trình”, Quảng Ngãi sẽ trở thành cửa ngõ kết nối các trung tâm du lịch trong vùng, thay vì đứng một mình trên bản đồ.

Đủ tiềm lực trở thành trung tâm du lịch miền Trung

Trong tiến trình phát triển vùng, Huế đã mở đường về văn hóa; Đà Nẵng dẫn dắt về đô thị hiện đại; thập niên 2030 cần một trung tâm mới với triết lý phát triển xanh - thông minh - bền vững. Quảng Ngãi có điều kiện tự nhiên, không gian phát triển và câu chuyện bản sắc phù hợp để đảm nhận vai trò đó.

Vai trò “trung tâm” không phải là so sánh hơn - kém, mà là khả năng kết nối các cực tăng trưởng lân cận; bổ sung những giá trị mà các đô thị khác đã bão hòa; mở rộng không gian cho du lịch miền Trung vươn lên tầm mới.

Sự phát triển du lịch của thập niên 2030 không thể đánh đổi môi trường và văn hóa. Lý Sơn cần được bảo vệ khỏi khai thác quá mức. Rừng Măng Đen và Ngọc Linh cần được gìn giữ như tài sản chiến lược. Làng của các tộc người Hrê, Xơ Đăng, Ba Na, Gié - Triêng, Cor... cần được coi là chủ thể của du lịch cộng đồng, không phải chỉ là “phông nền” cho hoạt động thương mại. Phát triển bền vững không phải khẩu hiệu, mà là điều kiện bắt buộc, vì trong kỷ nguyên khí hậu biến đổi và tài nguyên khan hiếm, những vùng còn nguyên sơ sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn.

 Khi trung tâm du lịch dịch chuyển thì cả vùng sẽ được hưởng lợi. Đó là, lượng khách tăng, thời gian lưu trú dài hơn, quy mô chi tiêu rộng hơn, các ngành phụ trợ như nông nghiệp, công nghiệp văn hóa, giao thông, thương mại cũng được thúc đẩy. Quảng Ngãi vì vậy nằm ở vị thế hoàn toàn mới, không chỉ thu hút du khách mà còn tạo “dòng chảy phát triển” cho cả khu vực.

Để hiện thực hóa tầm nhìn năm 2030, hạ tầng là “điều kiện cứng”, còn hạ tầng số là “điều kiện mềm” có tính quyết định. Do đó, hạ tầng giao thông cần được quy hoạch, xây dựng thành hệ thống liên hoàn: Đường ven biển, đường trục cao nguyên, các tuyến kết nối sân bay Chu Lai - Dung Quất - Măng Đen - Bờ Y, nâng cấp cảng biển phục vụ du lịch tàu biển.

Tỉnh Quảng Ngãi mới có lợi thế để thiết kế đồng bộ ngay từ đầu, tránh tình trạng chắp vá, manh mún. Cùng với đó,  hạ tầng số phải được đầu tư mạnh, như bản đồ số du lịch, cơ sở dữ liệu số về văn hóa - địa chất -dược liệu, hệ sinh thái du lịch thông minh, hệ thống hướng dẫn và đặt dịch vụ đồng bộ. Khi công nghệ dẫn đường, du khách sẽ dễ tiếp cận hơn và doanh nghiệp cũng dễ đầu tư hơn.

Bước vào năm mới 2026, Quảng Ngãi có đủ cơ sở để xác lập định vị chiến lược “trung tâm du lịch bản địa - sinh thái - địa chất của miền Trung mở rộng. Điểm kết nối các hành trình biển - đồng bằng - cao nguyên; mở ra không gian mới của du lịch bền vững và kinh tế xanh giai đoạn 2030. Đây không chỉ là kỳ vọng, mà là lời mời gọi: Mời gọi tư duy đổi mới của lãnh đạo; mời gọi tầm nhìn của nhà đầu tư và mời gọi sự đồng hành của cộng đồng địa phương.

Trong ba thập niên qua, du lịch miền Trung đã chứng kiến sự chuyển dịch đáng chú ý của những trung tâm dẫn dắt. Thập niên 1990 là thời kỳ của Huế- cố đô văn hóa, nơi cả nước tìm về cội nguồn. Từ thập niên 2010, Đà Nẵng vươn lên mạnh mẽ như một đô thị hiện đại, năng động, phù hợp thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng.

Bước sang thập niên 2030, các điều kiện khách quan lẫn chủ quan đang cùng hội tụ để Quảng Ngãi trở thành trung tâm du lịch mới của miền Trung. Một trung tâm không cạnh tranh mà kế thừa, mở rộng và kết nối, tạo động lực phát triển cho cả vùng.

Năm 2030 vẫn còn phía trước, nhưng để trở thành trung tâm du lịch mới của miền Trung, Quảng Ngãi cần bắt đầu ngay từ hôm nay, với tư duy rộng mở, hành động đồng bộ và khát vọng vươn lên xứng tầm vùng đất mang trong mình nhiều tiềm năng chưa được đánh thức hết.

PGS.TS VÕ VĂN MINH